Elektrificatie van de industrie: een mooie en complexe puzzel

De Nederlandse industrie verbruikt veel fossiele brandstoffen. Hoe maken we bedrijven als olieraffinaderijen, staalproducenten en de papier- en glasindustrie klaar voor een duurzame toekomst? ‘Een belangrijke stap is de elektrificatie van industriële (warmte)processen,’ zegt Louis Sol, beleidsmedewerker bij de directie Verduurzaming Industrie van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Maar er zijn nog veel obstakels te overwinnen.’

Elektrificatie vermindert de CO2-uitstoot en draagt bij aan een duurzamer energieverbruik door de industrie. Er zijn veel industriële processen die gepaard gaan met temperaturen boven de 100 graden Celsius, zoals het drogen en steriliseren van voedingsmiddelen. Om deze hoge temperaturen te bereiken, worden momenteel vooral fossiele brandstoffen gebruikt. En dat leidt tot de uitstoot van CO2.

‘Kraakprocessen’ elektrificeren vraagt om flink wat innovatie

Om de klimaatdoelen te halen, moeten veel van deze processen worden geëlektrificeerd, bijvoorbeeld met warmtepompen, elektrische boilers of elektrische fornuizen. ‘Kraakprocessen zijn nog uitdagender,’ zegt Louis. ‘Kraken gebeurt bij zeer hoge temperaturen – soms boven de 1000 graden Celsius. Tijdens dit proces breken petrochemische bedrijven grote moleculen af tot eenvoudigere moleculen. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij het splitsen van aardolie in benzine of andere brandstoffen. Voor het elektrificeren van kraakprocessen is veel innovatie nodig.’

Overbelasting van het lokale elektriciteitsnet

‘Als al deze industriële bedrijven hun warmteprocessen elektrificeren, neemt de vraag naar elektriciteit enorm toe. En dat vraagt ontzettend veel van het huidige elektriciteitsnet,’ zegt Louis. ‘Op veel plaatsen raakt het lokale elektriciteitsnet overbelast. Hierdoor kan er onvoldoende elektriciteit getransporteerd worden, wat we netcongestie noemen.’ Hier ligt een enorme opgave. ‘Hoe stemmen we duurzame vraag en aanbod van elektriciteit op elkaar af, terwijl de industrie optimaal blijft functioneren?’

Flexibilisering is deel van de oplossing

EZK werkt samen met marktpartijen en onderzoeksinstituten aan strategieën om de effecten van netcongestie te verminderen, zoals het versterken van het elektriciteitsnetwerk, inzet van batterijen en waterstof voor energieopslag. Louis werkt samen in het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) en richt zich op het beter benutten van het elektriciteitsnet. Flexibel vermogen staat centraal. ‘Flexibel vermogen betekent dat industriële processen flexibel inspelen op de energieoverschotten en tekorten op het elektriciteitsnet. We stimuleren bedrijven dus om minder stroom te gebruiken tijdens piekmomenten. Daarvoor moeten we slimme oplossingen bedenken, zoals de inzet van batterijen of de ontwikkeling van Energy-Hubs.’

‘Het bepalen van een passende vergoeding voor flexibel vermogen is een ingewikkelde, ambitieuze maar vooral leuke puzzel’

Willen bedrijven dat? Louis: ‘De businesscase voor flexibel vermogen is niet altijd duidelijk. Bedrijven willen een passende vergoeding voor het flexibele vermogen dat zij leveren. Ook zijn vaak investeringen nodig om flexibel te kunnen opereren. Het bepalen van een passende vergoeding is een complex samenspel van variabelen. Dit maakt het een ingewikkelde, ambitieuze maar vooral leuke puzzel waarin veel belangen moeten worden geborgd.’

Behoud van de concurrentiepositie

Een ander centraal dilemma is het behoud van de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie. Als Nederland vooroploopt in verduurzaming, vraagt dit om aanvullende investeringen vanuit het bedrijfsleven. Dit kan ertoe leiden dat bedrijven hun productie naar het buitenland verplaatsen, waar minder strenge regelgeving geldt. ‘Dat is nadelig voor het milieu en voor de Nederlandse economie. Dit is niet waar wij voor staan. Onze overtuiging is: liever groen hier dan grijs elders.’ De directie Verduurzaming Industrie streeft daarom naar evenwichtig beleid waarin verduurzaming en verdienvermogen centraal staan.

Veel oplossingen liggen in Europa

Het is ook belangrijk te beseffen dat de oplossing voor veel dilemma's in Europa ligt. ‘Daarom agenderen we vanuit EZK belangrijke knelpunten rondom elektrificatie ook op Europees niveau. Door in Europa een gelijk speelveld te creëren, wordt het mogelijk een duurzame markt te scheppen en de (inter)nationale concurrentiepositie van de industrie te versterken.’

Vertaling naar nieuw beleid

Oplossingen zijn niet eenvoudig te bedenken. ‘We kunnen dit niet alleen vanuit Den Haag doen. Overleg met netbeheerders, brancheverenigingen, bedrijven, onderzoeksinstituten zoals TNO en andere ministeries is nodig om tot de juiste oplossingen te komen. Waar zitten de knelpunten? En hoe lossen we die op? Ons werk draait niet alleen om het samenbrengen van mensen, maar ook om actiegericht werken: we vertalen oplossingen naar nieuw beleid.’ Zo werkt Louis met collega’s aan een Routekaart Flexibel Vermogen en een beleidsagenda voor elektrificatie van de industrie. Daarmee wordt netcongestie aangepakt en kan de industrie verduurzamen. ‘Ons werk is enorm uiteenlopend en je moet samen tot een breed scala aan oplossingen komen voor concrete problemen.’

Portret van Sanne en Louis, beleidsmedewerkers Verduurzaming Industrie bij EZK

Deze transitie vraagt om een innovatieve en oplossingsgerichte instelling

Collega Sanne Kristensen (r), beleidsmedewerker verduurzaming en industrie: ‘Het verduurzamen van de industrie is een complexe transitie die vraagt om een innovatieve en oplossingsgerichte instelling. Hierbij staan continue samenwerking en bijsturing centraal. Dit maakt het mooi en inspirerend om hier vanuit de overheid aan bij te kunnen dragen. Ik doe dit graag door mensen bij elkaar te brengen en te werken aan wederzijds begrip van verschillende partijen.’

Benieuwd naar jouw mogelijkheden bij EZK?

Vind je Louis' verhaal interessant en ben je benieuwd wat jij kunt doen bij EZK? Vind jouw baan.

Down icon Links icon Rechts icon Up icon Facebook icon Instagram icon Linkedin icon Linkedin icon Magnet.me icon Menu icon Search icon Youtube icon