Groene waterstof opslaan: werken aan een duurzaam toekomstbeeld

In 2050 draaien staalfabrieken, chemische bedrijven, raffinaderijen en elektriciteitscentrales op groene waterstof. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) werkt hard aan dit toekomstbeeld. Een belangrijk vraagstuk: hoe slaat Nederland waterstof veilig en effectief op? Bas Bougie en Sven Nieuwenhuizen, beleidsmedewerkers bij de Directie Transitie Diepe Ondergrond (TDO), vertellen over mogelijkheden en de hordes die te nemen zijn.

Waterstof voor stabiele levering van energie

De hoeveelheid groene stroom die Nederland produceert, is weersafhankelijk. Een windstille, grijze dag? Dan wordt er weinig energie opgewekt. ‘Groene waterstof biedt hiervoor een oplossing. Het wordt gemaakt door elektrolyse van water met overtollige zonne- en windenergie en kan worden ingezet bij energietekort,’ legt Sven uit. ‘Dit maakt de toekomstige energielevering stabieler en betrouwbaarder. Het zorgt ervoor dat we altijd beschikken over een voorraad energie’.

8 miljoen met waterstof gevulde gasflessen

Waar bewaart Nederland die voorraad groene waterstof? Sven vertelt: ‘De tot nu toe meest ontwikkelde technologie is opslag in zoutcavernes: spiraalvormige, holle ruimtes in zoutlagen in de bodem, zo groot als de Eiffeltoren.’ Deze cavernes zijn chemisch stabiel en goed afgesloten, ideaal voor waterstofopslag. Een andere optie is opslag in lege gasvelden, maar die techniek staat nog in de kinderschoenen. In Zuidwending, bij Veendam, worden daarom 4 zoutcavernes, elk met een beoogde opslagcapaciteit van 240 GWh, klaargemaakt voor waterstofopslag. Bas: ‘Dit komt neer op een file van 8000 vrachtwagens die allemaal een tube-trailer gevuld met waterstof meenemen, oftewel 8 miljoen met waterstof gevulde gasflessen. De pilot met de zoutcavernes is in lijn met de elektrolysedoelstellingen van het kabinet: 4 gigawatt in 2030. Het gaat om nieuw gebruik van de diepe ondergrond. Wij maken daarvoor het beleid en de wet- en regelgeving’.

Geologische en sociale hordes

Op papier klinkt het goed, maar er zijn flinke hordes te nemen. Bas en Sven sommen er een aantal op. De beste geologische omstandigheden voor zoutcavernes zijn in Noord-Nederland. Sven: ‘Het is essentieel om omwonenden goed mee te nemen en voor te lichten. We hopen dat de zoutcavernes in deze regio geen weerstand oproepen, maar mijnbouw en bodemdaling liggen hier wel extra gevoelig door de aardbevingsschade in het verleden.’ Ook bevinden zich in deze regio en elders in Nederland veel lege gasvelden, die in de toekomst een rol kunnen spelen bij opslag van waterstof. Bas: ‘We kijken bewust ook naar andere plekken in Nederland en de mogelijkheid voor de opslag in zoutcavernes in de Noordzee.’ Daarbij dient zich direct een volgend dilemma aan: in de Noordzee komen al windmolenparken. De locaties hiervoor moeten nu worden aangewezen. ‘Wat als we windmolens plaatsen op plekken die uiteindelijk veel geschikter blijken voor waterstofopslag?’, schetst Sven.

‘Het is essentieel om omwonenden goed mee te nemen en voor te lichten. We hopen dat de zoutcavernes in deze regio geen weerstand oproepen, maar mijnbouw en bodemdaling liggen in Noord-Nederland extra gevoelig door de aardbevingsschade in het verleden’

Hebben we een interessante business case?

Een ander vraagstuk is de benodigde waterstofbuffer. Hoe groot moet de waterstofreserve zijn en hoe lang duren periodes zonder voldoende wind- of zonne-energie? Ook de commerciële kant is belangrijk. Bas: ‘Het zout moet er eerst uit voordat we waterstof kunnen opslaan. Is dat lucratief voor bedrijven? Is van die zoutwinning een interessante business case te maken? Bijvoorbeeld met strooizout?’

De hele keten moet goed functioneren

En dan zijn er nog de niet geringe potentiële knelpunten in de totale waterstofketen. Sven: ‘De hele keten moet goed functioneren, van productie tot transport naar fabrieken of huishoudens. En groene waterstof moet voldoende afnemers hebben.’ Bas voegt toe: ‘Pas dan is waterstofopslag in zoutcavernes rendabel. Als één schakel faalt, vertraagt dit het hele proces. Daarom worden er afspraken gemaakt met andere landen, ook buiten de EU, over de inkoop van klimaatvriendelijke waterstof. Voor het geval de productie in Nederland niet genoeg is om aan de vraag te voldoen.’

‘Het is veel werk, maar het is vooral fantastisch om mee te werken aan het terugdringen van de CO2-uitstoot. We weten waarvoor we het doen’

Kans van slagen door samenwerking

Het is een immense klus, benadrukt Bas. ‘Er wordt door de hele Rijksoverheid gewerkt aan de nieuwe waterstofmarkt. We overleggen voortdurend, binnen ons ministerie, met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en diverse stakeholders. Door alle kennis, inzichten en perspectieven te combineren, proberen we de waterstofdoelen te bereiken.’ De aanleg van de opslagcavernes in Veendam is een goed voorbeeld. Nobian wint hier het zout en creëert de cavernes. Gasunie beheert de waterstofopslag. Energie Beheer Nederland (EBN) en TNO doen onderzoek. EZK stelt doelen, subsidieert en beperkt ondernemersrisico's. Het ministerie zorgt ook voor een soepel vergunningsverleningstraject. Sven: ‘Het is veel werk, maar het is vooral fantastisch om mee te werken aan het terugdringen van de CO2-uitstoot. We weten waarvoor we het doen.’

2 collega-beleidsmedewerkers van de Directie Transitie Diepe Ondergrond van EZK bij een trap

Flexibiliteit is steeds belangrijker

Collega Herbert Krajenbrink,  coördinator van het waterstofcluster: ‘In het nieuwe energiesysteem zal flexibiliteit een steeds grotere rol gaan spelen. Ons systeem wordt afhankelijker van wind en zon en daarmee volgt de productie het weer. Elektriciteit is minder goed op te slaan dan gassen. Daarom is het van belang niet alleen te investeren in wind op zee en meer energie uit zonlicht (zon-pv), maar ook in batterijen en waterstofopslag.

 

Benieuwd naar jouw mogelijkheden bij EZK?

Vind je het verhaal van Bas en Sven interessant en ben je benieuwd wat jij kunt doen bij EZK? Vind jouw baan.

Down icon Links icon Rechts icon Up icon Facebook icon Instagram icon Linkedin icon Linkedin icon Magnet.me icon Menu icon Search icon Youtube icon