Lichamelijk letsel bij kinderen: ongeluk of toegebracht?

Onderbelichte tak: forensische geneeskunde

Kristine studeerde geneeskunde en werkte daarna een paar jaar in een ziekenhuis op de intensive care en bij de anesthesie. Ze kwam terecht bij de forensische geneeskunde, een tak die bij de studie geneeskunde onderbelicht is, maar haar juist zo boeit. Ze volgde de tweejarige opleiding tot forensisch arts KNMG en deed de nodige praktijkervaring op in het veld. ‘Zo deed ik de lijkschouw, medische arrestantenzorg en werkte ik mee aan zeden- en of letselonderzoeken.’

Duiden van letsel

Ze ziet een vacature bij het NFI en in mei 2022 begint ze als forensisch arts en NFI-deskundige in opleiding. Ze komt terecht in een team dat zich bezighoudt met forensische geneeskunde voor minderjarigen. ‘Forensische geneeskunde is bij het NFI opgesplitst in zaken met volwassenen en jeugd. Het merendeel van de zaken die op mijn bordje komen, betreft jonge kinderen en baby’s.’ Kristine ziet veel ellende voorbij komen. De meeste zaken die ze behandelt, zijn de zogeheten schedelhersenletsel-zaken, ook wel bekend als de ‘shaken baby’s’. ‘De vragen komen meestal via de politie of de officier van justitie en gaan om kinderen bij wie mogelijk lichamelijk letsel is toegebracht. Aan mij de taak om het letsel te duiden. Soms is er namelijk een andere verklaring voor letsel, zoals een ziekte of valpartij.’

Geen oordeel, dat is aan de rechter

In principe ziet de forensisch arts fysiek geen kinderen, maar Kristine krijgt voor de letselduiding verschillende stukken en opnames aangeleverd. Kristine ontvangt bijvoorbeeld foto’s waarop huidletsels zoals bloeduitstortingen te zien zijn. Daarnaast ontvangt ze medisch dossiers, radiologische beelden en processen verbaal. ‘Daar kunnen verklaringen in staan van bijvoorbeeld de verzorgers over wat er met een kind gebeurd zou zijn, zoals vallen of stoten. Soms zie ik ook video’s of hoor ik audiofragmenten. Bijvoorbeeld beelden van een nanny cam of geluidsopnamen van een 112-melding.’ Kristine probeert zich zo een beeld te vormen hoe de letsels verklaard zouden kunnen worden. ‘Ik ga altijd uit van het letsel dat ik zie. Ik geef verder geen oordeel over wat er gebeurd kan zijn, dat is aan de rechter.’

Afstand tot emoties

Doordat Kristine inzoomt op de technische details, houdt ze afstand tot het kind en eventuele emoties. Dat helpt haar om zaken niet te dichtbij te laten komen. ‘Video’s zijn aangrijpender dan stilstaand beeld. Ik merk ook dat een zaak binnen kan komen in de rechtszaal. Tijdens de zitting zie je het hele systeem om het kind heen. Zo was er onlangs een zitting, waarbij een van de ouders verdacht wordt van kindermishandeling. Je ziet 2 kampen met het kind als grootste slachtoffer. Als ik dan weer thuis kom, besef ik: dit moet ik niet elke week doen.’

Rapportages hebben vergaande gevolgen

Elke zaak die ze onderzoekt is uniek. De ernst verschilt: sommige kinderen hebben alleen bloeduitstortingen, andere overlijden. ‘Ik besef dat mijn rapportages vergaande gevolgen kunnen hebben en dat ik ontzettend nauwkeurig mijn werk moet doen.’ Bij elk onderzoek raadpleegt ze het medisch dossier van het kind. Ook beoordeelt ze samen met een radioloog de radiologische beelden. ‘Een symptoom van schedelhersenletsel is bijvoorbeeld bloed onder het harde hersenvlies. Hoe dat eruit ziet en waar het zit geeft richting aan mijn onderzoek. Net als eventuele andere letsels. Dat samen, in combinatie met wat we weten uit de wetenschappelijke literatuur, helpt mij bij mijn conclusie.’

Streven naar vooruitgang van het vakgebied

Wat haar werk bij het NFI toch mooi maakt, is volgens Kristine dat ze werk doet dat impact heeft. Voor de samenleving en voor de specifieke zaak waar ze aan werkt. Het vakgebied is bovendien redelijk nieuw en in ontwikkeling. ‘Dat is uitdagend, want hoe kunnen we onze rapporten nóg beter maken? Ik werk in een klein team met 6 artsen. Iedereen heeft een groot hart voor de zaak en streeft naar vooruitgang van het vakgebied.’ Zo doen 2 van haar collega’s nu hun promotieonderzoek. De een op botbreuken bij jonge kinderen, de ander op schedelhersenletsel bij jonge kinderen.

In een vroeg stadium van betekenis zijn

Het NFI is onderdeel van het Landelijk Expertisecentrum Kindermishandeling (LECK). Daar kunnen artsen advies vragen als ze twijfel hebben over letsels bij kinderen en of die mogelijk zijn toegebracht. ‘Zo proberen wij in een vroeg stadium, nog voordat de politie betrokken is, van betekenis te zijn in dit soort complexe zaken. Door onze specialistische kennis te delen met bijvoorbeeld jeugdartsen van een consultatiebureau, hopen we dat verdacht letsel tijdig gesignaleerd wordt. In de schedelhersenletsel-zaken zien we namelijk regelmatig dat kinderen al eerder gezien zijn met ander letsel.’

Hoewel alle zaken triest zijn, maakt een van haar zaken in het bijzonder indruk op Kristine. Het ging om een kind in verwaarloosde toestand met uitgebreid, ernstig letsel. ‘De details kan ik niet noemen, maar zo ernstig zie ik het niet vaak’, benadrukt ze. ‘Wat ik aangrijpend vind in deze zaak, is dat er meerdere volwassenen bij waren en dat niemand heeft ingegrepen. Dat niemand dit kind heeft beschermd.’

Samenwerken met pathologen, toxicologen en DNA-deskundigen

Nederland kent een fors tekort aan forensisch artsen. Om dit werk goed te kunnen doen, heb je vooral zitvlees nodig, volgens Kristine. ‘Het is gedetailleerd werk. Je moet het leuk vinden om stukken uit te pluizen en nauwkeurig te werken. Ook moet je de inhoud van het werk aankunnen. Een studie geneeskunde is een vereiste om de medisch dossiers te snappen. Bij het NFI werken mensen die deskundig zijn op hun eigen vakgebied: pathologen, toxicologen, DNA-deskundigen. Daar werk je in sommige zaken mee samen en leer je ontzettend veel van.’ Daarnaast vindt Kristine de bijzondere inkijk in het strafrechtproces die ze bij het NFI krijgt, interessant. Ze voert gesprekken over strafzaken met politie, OM en soms advocatuur. Verder krijgt ze alle ruimte om up-to-date te blijven met haar kennis én is er ruimte voor nieuwe ideeën en innovaties.

Kracht van combinatie forensisch arts en kinderarts

Kristine denkt dat de kracht van haar team de combinatie van zowel forensisch artsen als kinderartsen is. Die specialismes brengen hun eigen achtergrondkennis met zich mee. Zo weten kinderartsen alles over de ontwikkeling van een kind, van kinderziektes en hoe dat zich uit. ‘Als forensisch arts weet je hoe een onderzoek op de plaats delict eruit ziet en ben je gewend om vanuit de bevindingen te redeneren in plaats van vanuit de gemelde toedracht. Als behandelend arts ben je opgeleid om uit te gaan van het vertelde verhaal.’

Hart luchten en oog voor elkaar

Die combinatie van kennis maakt het team tot een geoliede machine. De collega artsen sparren dan ook regelmatig over de inhoud van zaken, maar luchten soms ook hun hart bij elkaar. ‘Oog voor elkaar hebben is belangrijk in ons vak. Voor ons is wat we zien dagelijkse kost, maar wat we zien is niet normaal.’ Door haar werk is Kristine anders naar de wereld gaan kijken: ze is niet naïef meer. ‘In mijn buurt is kort geleden een kind uit het raam gevallen; althans dat was het verhaal. De buren zeiden: ‘Heb je het gehoord? Wat vreselijk voor die ouders.’ En ik dacht: je weet niet wat er is gebeurd.  Je wordt toch wat wantrouwender en gaat niet altijd meer automatisch uit van wat mensen je vertellen.’ Meestal kom ik als forensisch arts pas in beeld als het te laat is. Toch heeft mijn werk impact. Ik kan een bijdrage leveren aan het achterhalen van de waarheid.’